CENTRUM

                         SZKOLEŃ I TERAPII  NATURALNYCH

                                Ryszard ULMAN

                                05-300 Mińsk Maz. ul. Kolejowa 22, tel. 503076700

MEDYTACJA

     "Poznawaj świat zaczynając od poznania własnego narzędzia poznawczego" RR Ulman

            Medytacja ( łac.meditatio ) oznacza, wg  słownika wyrazów obcych, zagłębianie się w myślach, rozpamiętanie, dumanie, rozważanie, namyślanie się.

    Oznaczać również może osobiste doświadczenie religijne, polegające na skupieniu umysłu na kontemplacji prawdy religijnej, tajemnicy lub przedmiotu czci, w celu przepełnienia duszy miłością Boga i świętości życia ( 8). Praktykowanie medytacji nie wymaga posiadania specjalnych przekonań czy przyjmowania jakichkolwiek dogmatów.  Wystarczającym jest posiadanie przekonania i wiary we własne ja, w prawdę oraz szczere pragnienie odnalezienia jej na drodze medytacji. Przy praktykowaniu medytacji istotnym jest posiadanie koncepcji jej idei, natury, celów oraz sposobów postępowania.

Medytowanie oznacza zaś rozmyślanie zastanawianie się nad czymś w skupieniu, poświecenie czemuś bacznej uwagi; obserwowanie z wielkim zainteresowaniem  i oddaniem.

             Analiza różnych opinii i szkół być może pozwoli zbliżyć się do tego terminu, rozumianego bardzo różnie, zjawiska które jest bardzo proste a zarazem niezwykle trudne do osiągnięcia.  W zachodniej kulturze medytacja dotyczy stanu psychofizycznego opisywanego wyżej. Ten sam termin radykalnie zmienia swoją jakość na Wschodzie w Indiach, Japonii czy Chinach. Jeszcze inne spojrzenie na medytację jest na bliskim wschodzie, a jeszcze inne u ludzi transponujących ją ze Wschodu na kraje Zachodnie. Dla Wschodu bliższego i dalszego, medytacja jest drogą do „oświecenia”. Celem medytacji w Jodze jest poznanie prawdy własnego Ja. Przedmiotem medytacji jest własne Ja.  Zjawisko to ma rozmiar intelektualny, fizyczny i egzystencjalny. Najstarsze przekazy formy medytacji pochodzą z tradycji hinduistycznej i datowane są z czasem powstania Wed ( hymnów rytualno-obrzędowych) tzn. od 4,5 a nawet 6 tys. lat przed n.e. Idąc za badaczami bardziej ostrożnymi i zatrzymajmy się przy roku 1500 p.n.e. W VI wieku p.n.e. powstały różne formy medytacji m.innymi taoistyczna w Chinach i buddyjska w Indiach. Wśród chrześcijan najwcześniejszymi medytującymi byli pustelnicy z Egiptu. W  XI i XII wieku n.e. W Japonii popularność zyskała medytacja związana z buddyzmem Zen zwana „zazen”.

            Na uwagę zasługuje szeroki nurt medytacyjny , jaki przeszedł przez dzieje Zachodu. Początkami swoimi sięga starożytności tj. neoplatonizmu  (Plotyna zjednoczenie z PRA-JEDNIĄ) i dalej rozwijany przez chrześcijańskiego platonika - Augustyna, związanego z ruchem monastycznym doby starożytnej. Głęboka praktyka medytacyjna podobna zaawansowanej medytacji Wschodu reprezentowana jest przez mistrza Eckharta jak  i  św. Jana od Krzyża w epoce nowożytnej.

            Szczególna postacią w praktyce medytacyjnej Zachodu jest mistyk św. Ignacy Loyola, autor inspirującego dzieła pt. „Ćwiczenia duchowe”. Dzieło to uważane jest   za podstawowy podręcznik medytacji jaki mogła stworzyć cywilizacja zachodnia. Trudno dziś mówić o praktykowaniu tegoż przez spadkobierców kościoła.

            Lata szśćdziesiąte naszego wieku wykazały znaczny wzrost zainteresowania medytacją Wschodnią dostosowaną dla potrzeb człowieka Zachodu przez Maharishiego Mahesh Yogę i nazwana Medytacją Transcendentalną  (TM).

Praktykowanie tej medytacji, jak ogłosił biuletyn naukowy Uniwersytetu Maharishiego  z 1988r, poprawia wszystkie patologiczne parametry w psychice i fizyce organizmu człowieka.

            W praktyce medytacja polega na stosowaniu określonej techniki czy procedury, która ma prowadzić do określonego celu. Medytacja wiąże się  (patrząc z punktu widzenia cybernetyki) z wygaszaniem czy też wyłączeniem na określony czas wszystkich wejść i wyjść informacyjnych, ograniczeniem procesów przetwarzania wewnętrznych informacji i spowolnieniu przemian wewnątrzustrojowych organizmu.           Najwyższym stopniem medytacji jest kontemplacja, która prowadzi do całkowitego wyłączenia się z otaczającej rzeczywistości i doświadczaniu swoistego uduchowienia czy ekstazy.

Przy dużej różnorodności rodzajów medytacji wspólne są metody skupienia uwagi, świadomości na określonej rzeczy lub bodźcu , czyli coś na czym można się skupić, skoncentrować. Techniki medytacji klasyfikuje się zazwyczaj zależnie od charakteru metod koncentracji .

            Istnieją następujące techniki medytacji:

1. Powtarzanie myśli.

    Metoda ta polega na czynności umysłowej której przedmiotem jest powtarzanie myśli (np. mantry) będącej słowem lub frazą . Może też być przedmiotem myśli określony stały obraz mentalny (wyobrażeniowy). W metodach wywodzących się z Indii - mogą to być słowa czy litery sanskrytu, z buddyzmu tybetańskiego mantra OM MANI PADME HUM, u chrześcijan - JEZU ZMIŁUJ SIĘ NAD NAMI itp.

2. Powtarzanie słowa lub dźwięku.

    Metoda ta polega na takiej samej praktyce jak wyżej z tym, że sylaby, dźwięki, czy zdania powtarza się na głos.

3. Powtarzanie czynności fizycznych.

    Metoda ta polega na skupieniu świadomości na określonej czynności fizycznej. W Jodze klasycznej powtarzanym bywa oddech. W Hatha Jodze asany czyli powtarzane pozycje ułożenia ciała są elementem medytacji. W kulturze islamskiej taniec derwiszy jest medytacją choć niektórzy nazywają go transem.

4. Kontemplacja problemu.

    Medytacja ta opiera się na rozwiązywaniu problemu opartego na paradoksalnych założeniach, sprzecznych z tzw. „zdrowym rosądkiem”. Przykładem tego są „koany”  Zen.

5. Koncentracja wizualna.

    Metoda ta polega na skupieniu wzroku na punkcie, przedmiocie, płomieniu świecy, kropli wody czy tym podobnym. Na Wschodzie do tego celu używana jest mandala obrazująca związek kosmicznych sił, bóstw itp. wyrażony w formie graficznej (koła lub kwadratu).

            Każda z przedstawionych metod bywa zmieniana lub dopasowywana do indywidualnych potrzeb czy też dominującej filozofii czy religii. Dające się zauważyć od dłuższego czasu zainteresowanie religii chrześcijańskiej metodami medytacji wynika prawdopodobnie nie tylko z konkurencyjności współistniejących grup religijnych  i ich ofert doznaniowych ale też z poszukiwania w.w. religii do poznania swojego boga.

Stąd też mogą powstawać kierunki modnych lub silnych medytacji. Osoba praktykująca medytacje niezależnie od kierunku pod jakim to wykonuje doświadcza szeregu doznań o charakterze mistycznym. W potocznym odczuciu praktykowanie medytacji daje swoisty komfort psychofizyczny. Odczucia te w pewnym sensie uzależniają praktykującego medytację. Produktem praktykowanej medytacji bywa korzystna w indywidualnym rozwoju przemiana osobowości. Stosowanie medytacji powoduje wchodzenie coraz głębiej w siebie. Odczucia duchowe (psychiczne) są coraz bogatsze i ciekawsze ale dzieje się to kosztem ego (swojego ja), które widząc tracenie władzy broni się w różnych sposób. Bywa to hamulcem, który przybiera najbardziej racjonalne formy usprawiedliwiania się do zaniechania wysiłku medytacyjnego.  Oczywiście dla osób towarzyszących w życiu osobie ćwiczącej może być to nawet uciążliwe. Przemiana osobowości czy procesy samorealizacyjne jednostki są często kłopotliwe dla otoczenia. Uważa się iż życie człowieka medytującego jest pogodne i bardziej szczęśliwe.

            Mechanizm działania medytacji nie jest jeszcze dokładnie poznany. Wiadomo, że uczestniczy w niej cały organizm ze wszystkimi swoimi funkcjami uważanymi za pozostające w uśpieniu w normalnej codzienności. Naukowcy zajmujący się medytacją i wykonujący często skomplikowane badania neurofizjologiczne stwierdzają szereg zjawisk występujących u medytującego, które nie występują w aktywności codziennej. Ogólnie stwierdza się, że zaczyna dominować u medytującego  intuicyjna nie egocentryczna forma myślenia przypisywana uaktywnieniu prawej półkuli mózgowej. Skupienie się na bodźcu pozwala zaangażować obwody neuronowe  lewej półkuli, jakby je zająć uwagą i tym samym umożliwić dominacje półkuli prawej. Tym bodźcem może być jak wyżej: fraza, dźwięk, sylaba, obraz, mandala, oddech itp. Forma praktyki medytacyjnej polega więc na tym by reprezentując określoną szkołę dać do zajęcia się lewej półkuli taką czy inną formę „zabawki”. W Zen jest  to koan, u suffich (derwiszy) taniec w kole czy ósemce,  w jodze mantra OM, i jeszcze innych element jakim jest oddech czy jakiś organ wewnętrzny (medytacja czystej percepcji rozumu). Kiedy  świadomość i racjonalny umysł jest wyciszony, umysł intuicyjny czy po prostu intuicja dla innych, nasz duch, doświadcza nadzwyczajną świadomość lub transcendencję- ponadczasowość  i przestrzeń. Stany te nazywane są  nadzwyczajną świadomością, nadświadomością, nirwaną, satori, oświeceniem, poznaniem Bytu, świadomością kosmiczną, doświadczaniem Boga itp. Odzwierciedlenie tych stanów   w badaniach neurofizjologicznych nie przyniosły nadmiaru informacji o medytacji. Znacząca jest wg. badaczy zmiana częstotliwości fal mózgowych przy jednoczesnym zwiększeniu ich amplitudy. Badania mówią też o zmianach dominacji półkul mózgowych lub ich zrównoważeniu.

            Medytacja umożliwia ,poprzez zmianę nastawienia do siebie i otaczającego świata, eksplozję ukrytych i hamowanych sił tkwiących w człowieku. Praktykujący staje się obserwatorem biernym wszystkich zachodzących w nim zjawisk. Przez to medytujący jest w stanie rozładować pozostające w nim negatywne uczucia. Pozwala to stać się otwartym w codziennym życiu, uzyskać zgodność z własną naturą, zaakceptować siebie, nabrać zaufania do siebie i jednym słowem dokonać dobroczynnej samoregulacji. W terapii przyszłości jest to najbardziej humanistyczna terapia dokonująca przy tak małym nakładzie środków tak WIELE. Dopóki będziemy się bać naszego wewnętrznego ja, dotąd techniki takie wywoływać będą obawy czy lęk. Znamiennym w praktykowaniu medytacji jest to, że nawet jeśli nie osiągniemy stanu nadświadomości czyli efektu końcowego to sama droga do celu spełni zadanie terapeutyczne. Często zresztą wspomina się na Wschodzie, że nie liczy się cel, liczy się droga do celu, która to może być przyczynkiem do oświecenia czy poznania PRAWDY. W procesie dochodzenia do stanu medytacyjnego i uzyskania oświecenia, występują charakterystyczne etapy, które można przedstawić na kontinuum medytacji (Lit.3). W Jodze w.w. etapy medytacyjne noszą nazwy  dharana, dhajana i samadhi.

Początek medytacji           Nuda      Myśli roz-     Głęboka           Obojętna             NADŚWIADOMOŚĆ

                                                        praszające         relaksacja        obserwacja

....................................dharana              ......................................dhajana                ................SAMADHI

Podsumowaniem dojścia czy dochodzenia do stanu nadświadomości są (Lit.3) :

            -pozytywny nastrój (ukojenie, spokój umysłu),

            -doświadczenie jedności czy zgodności z otoczeniem,

            -poczucie tego co nie da się wypowiedzieć,

            -zmiana relacji czasu i przestrzeni,

            -wzmożenie poczucia realności i zrozumienia,

            -paradoksalność, polegająca na akceptacji rzeczy, które w zwykłej świadomości wydają się paradoksalne.

Według badaczy zajmujących się zjawiskiem medytacji medytacja wpływa korzystnie:

            -przy ogólnym pobudzeniu autonomicznego układu nerw,

            -w leczeniu nerwic i lęku,

            -w leczeniu fobii,

            -w polepszaniu samorealizacji i zdrowia psychicznego,

            -jako uzupełnienie przy leczeniu uzależnień,

            -jako uzupełnienie przy leczeniu nadciśnienia tętniczego.

 Przechodząc do warunków jakie powinny sprzyjać dobrze przeprowadzanej medytacji można wyliczyć:

            1.Spokojne otoczenie. Pod tym warunkiem rozumie się miejsce w którym nie występują informacje zakłócające. Wskazane są w niektórych przypadkach dźwięki maskujące czy zasłonowe tzn. np szum pracującego jednostajnie wentylatora, jednostajna muzyka o umiarkowanej amplitudzie czy też mogą być to łagodne dźwięki naturalne (szum wody, szum można itp.).

            2.Koncentracja umysłu. Koncentracja uwagi jest elementem występującym      w każdej formie medytacji, statycznej czy też w ruchu. Umożliwia ona zmianę w funkcjonowaniu mózgu.

            3.Pasywna postawa. Postawa ta powinna wyrażać pasywną wolę lub uwagę. Pozwalać na to by umysł nie angażował się w kontrolowanie procesu medytacji.

            4.Wygodna pozycja. W pozycji jaką preferujemy ważnym jest unikanie doświadczania silnego napięcia mięśni. W związku z tym może to być pozycja lotosu, zazen, siedzenia na krześle z w miarę prostym oparciem. Ważnym jest wyprostowanie kręgosłupa i właściwie ustawiona głowa. W wypadku zasypiania pozycja powinna być mniej wygodna.

            Specjaliści od medytacji uważają , że warunkiem sprzyjającym do osiągnięcia medytacji jest receptywne środowisko psychofizjologiczne czego przykładem może być medytacja w ciepłej kąpieli czy medytacja w komorze ciszy itp.

Opracowałem w XII.2005 r. na podstawie:

1.S.Siek."Treningi relaksacyjne".ATK.W-wa.1990

2.S.Grochmal(redakcja)."Ćwiczenia relaksowo-koncentrujące".PZWL.W-wa.1993

3.G.S.Everly Jr. "Stres, przyczyny, terapia i autoterapia".PWN.W-wa.1992

i własnych doświadczeń (RR.Ulman)